54478
CSENDE
Zaloguj się

Wyszukiwanie

Historia Żydów w Turnovie

Historia Żydów w Turnovie

1527 Pierwsze wzmianki o żydowskich mieszkańcach w Turnovie: w księgach miejskich zapisano imię kapelusznika Mojžesza oraz jego zięcia Jakuba.

1557 Żyd Chajim wraz z małżonką kupuje dom na ulicy o nazwie Hrušticka (dzisiejsza ulica 5. května).
Koniec XVI - początek XVII wieku: z nieznanych przyczyn żydowscy mieszkańcy znikają z miasta.

1623 Albrecht z Valdštejna zaprasza do Turnova nowych żydowskich mieszkańców.

1625 Żydzi kupują ziemię pod cmentarz, który znajduje się w tym miejscu do dnia dzisiejszego (ulica Sobotecka).

1627 Żydzi budują pierwszą znaną synagogę (na miejscu apteki na dzisiejszej ulicy o nazwie Antonína Dvořáka).

1643 Synagoga spłonęła w czasie pożaru spowodowanego nieumyślnie przez wojska szwedzkie.

1647 Żydzi budują nową synagogę, a koło niej szkołę żydowską na dzisiejszej ulicy o nazwie Krajířova (na innym miejscu, gdzie stoi synagoga w dniu dzisiejszym). Powstaje żydowska dzielnica, późniejsze getto, na brzegu odnogi rzeki Jizera (tzw. Mała Jizera) pomiędzy ulicami o nazwie Krajířova, Palackého i Trávnicemi.

1707 Druga synagoga spłonęła w czasie wielkiego pożaru miasta.
W czasie pożaru spłonął również mieszczńaski dom a na jego miejscu wybudowano nową, trzecią, kamienną synagogę. Ziemię pod budowę wykupili Żydzi.

1719 Zbudowana synagoga została wpisana do ksiąg majątkowych.

1751 Żydzi kupują kolejne grunty na ulicy o nazwie Sobotecka i rozszerzają swój cmentarz.

1800 Żydzi kupują kolejne grunty na ulicy o nazwie Sobotecka i rozszerzają swój cmentarz.

1845 Żydzi kupują kolejne grunty na ulicy o nazwie Sobotecka i rozszerzają swój cmentarz.

1905 Synagoga zostaje przebudowana: zostaje zelektryzowana, mównica leżąca pośrodku męskiej kaplicy zostaje zburzona, synagogalne krzesła są z braku miejsc zastąpione ławkami.

1916 Do Turnova przesiedliło się mnóstwo tzw. Halickich uciekinierów - praktykujących Żydów z terenów Polski, Halic, Bukoviny i Ukrajiny uciekających przed frontem I wojny światowej i przed pogromem ze strony „Białych” i „Rudych” oddziałów. Na żydowskim cmentarzu znajdują sie cztery groby tych uciekinierów. Po wojnie zostali z powrotem repartiowani.

1938 Po układzie monachijskim i zagarnięciu przygranicza, do Turnova przesiedliło się z obszaru tzw. Sudet okolo 450 żydowskich uciekinierów, szczególnie z Liberca i Jablonca nad Nisou.

1941 Na rozkaz protektora R. Heydricha zostały zamknięte wszystkie synagogi w Protektoracie Czeskim i Morawskim. Rozpoczęto zbiórkę żydowskich przedmiotów i ich transport do muzeum w Pradze.

1943 W styczniu 1943 roku wszyscy Żydzi mieszkający w Turnove są deportowani przez miasto Mlada Boleslav do Terezina. 20 stycznia 1943 zostają transportem Cq przewiezieni z Terezina do Oświęcimia, gdzie większość z nich została zamordowana.

1945 Po wojnie z całej turnovskiej społeczności żydowskiej do Turnova powraca 19 Żydów. Starają się wznowić jej życie. Większość z nich odejdzie po komunistycznym puczu w roku 1948.

Około 1950 roku reszta żydowskiej komuny w Turnovie nie potrafi utrzymać synagogi i oddaje ją firmie Drobne towary Pardubice.
Synagoga Turnov staje się magazynem sprzętu domowego. Na koniec lat 60-tych zostaje kompletnie przebudowana.

1952 Naczelny rabin dr. Richard Feder odsłania na żydowskim cmentarzu szklaną deskę z nazwiskami 115 żydowskich ofiar wojny z Turnovska.

1956 Ostatni pogrzeb na żydowskim cmentarzu w Turnově: tragicznie zmarły dwunastoletni chłopiec Milan Obereigner.

1961 Społeczność żydowska (synagogalny zbor) w Turnovie kompletnie upada.

1964 Władze komunistyczne sprzedają za granicę 1500 zwojów Tory z czeskich i morawskich synagog znajdujących się w państwowym muzeum w Pradze.Wśród nich były również zwoje z turnovskiej synagogi. Dzisiaj używa je reformatorska kongregacja Temple Adath Israel, Lexington, Kentucky, USA.

1985 Szklana deska pamiątkowa ze ściany cmentarnego domku żydowskiego cmentarza zostaje zniszczona przez nieznanych wandali. W latach 90-tych zostaje zastąpiona kopią, której produkcje finansowo wspomogło partnerskie miasto Turnova Reeuwijk, Holandia.

1988 Rozpoczęto budowę autostrady nad żydowskim cmentarzem na ulicy o nazwie Sobotecka.

Po 1989 roku Synagoga w ramach małej prywatyzacji dostaje się do prywatnych rąk osoby, która traktuje synagogę jako magazyn.

1997 Miastu Turnov udaje się ogłosić turnovską synagogę jako pamiątkę kultury. Miasto zaczyna rozmowy o odkupieniu synagogi z jej prywatnym właścicielem.

2003 Miasto Turnov kupuje synagogę na własność.

2005 Miato Turnov składa wniosek o pomoc finansową z fondów Uni Eurpejskiej.

2006 Na rekonstrukcję synagogi otrzymano środki finansowe od Norweskiego mechanizmu finansowego.

2007 Przebiega rekonstrukcja synagogi.

Listopad 2008 Synagoga zostaje uroczyście otwarta.

Kwiecień 2009 - październik 2009 Pierwszy sezon turystyczny w synagodze Turnov.

12 września 2009 Po prawie sześćdziesięciu latach w synagodze jest msza. Mszę w reformatorskim duchu prowadzi rabin Tomáš Kučera i nauczyciel Michal Foršt, uczestniczyli w niej członkowie kongregaci reformatorskiej Bejt Simcha Praga i gminy Żydowskiej Liberec.

23.9.2011 13:16:54 | przeczytano 5666x | Terezie Dubinová
 
load